Sažetak

Ekonomska arhitektura Zapadnog Balkana trenutno prolazi kroz duboku transformaciju, koju karakteriše divergentno razdvajanje nacionalnih ekonomija na osnovu njihove sposobnosti da podstaknu inovacije. Ovaj izvještaj pruža iscrpnu, forenzičku analizu fiskalnih instrumenata koji regulišu istraživanje i razvoj (I&R) i inovacije u Bosni i Hercegovini (BiH), upoređujući ih sa sve agresivnijim političkim okvirima njenih regionalnih susjeda: Srbije, Hrvatske i Slovenije.

Centralna teza ovog izvještaja je da Bosna i Hercegovina trenutno posluje unutar „fiskalne zamke zastarjelosti“. Iako zemlja zadržava konkurentnu nominalnu stopu poreza na dobit (PD) od 10%, njen poreski zakonik ostaje ukorijenjen u industrijskoj paradigmi 20. stoljeća koja podstiče kapitalne izdatke (CAPEX) na fizičke mašine, dok zanemaruje formiranje intelektualnog kapitala. Nasuprot tome, Srbija je uvela sofisticirani režim „Dvostrukog odbitka“ za I&R i režim „IP Box“ (Poreska olakšica za intelektualnu svojinu), čime je efektivno smanjila poresko opterećenje za firme intenzivne na znanje na skoro nulu. Slično tome, Hrvatska je spremna ponovo uvesti složeni sistem poreskih olakšica za I&R u 2025. godini, a Slovenija nastavlja koristiti 100% investicijsku olakšicu kako bi podstakla svoju zelenu i digitalnu tranziciju.

Analiza ukazuje na to da je odsustvo podsticaja za I&R u BiH primarni pokretač fenomena „odliva mozgova“ (brain drain), koji ekonomiju godišnje lišava približno 21.000 € potencijalnog BDP-a po svakom obrazovanom emigrantu. Bez neposredne zakonodavne intervencije za uvođenje super-odbitaka za I&R i modernizacije definicije „investicije“, BiH rizikuje da postane satelitska ekonomija – snabdijevajući sirovi talent svojim susjedima, dok uvozi visokovrijedne tehnologije koje stvara taj isti talent. Ovaj izvještaj ocrtava detaljan plan puta ka prosperitetu, tvrdeći da podsticaji za I&R nisu samo poreske olakšice, već suštinska infrastruktura za ekonomski opstanak u digitalnom dobu.

1. Makroekonomski kontekst: Imperativ za politiku inovacija u Bosni i Hercegovini

Da bi se razumjela hitnost podsticaja za I&R, potrebno je Bosnu i Hercegovinu prvo smjestiti u njenu širu makroekonomsku stvarnost. Zemlja se kreće kroz složenu post-tranzicionu fazu koju obilježava umjeren rast, visoka strukturalna rigidnost i opasni demografski izgledi.

1.1 Ekonomska stagnacija i zamka srednjeg dohotka

Ekonomija Bosne i Hercegovine, iako se oporavlja od globalnih šokova, pokazuje niže stope rasta u poređenju sa regionalnim vršnjacima. Prema procjenama Svjetske banke navedenim u istraživanju, realni rast BDP-a projektovan je na 2,8% za 2024. i 3,4% za 2025. godinu. Iako su pozitivne, ove stope su nedovoljne za pokretanje brze konvergencije sa životnim standardom Evropske unije. Ekonomija se i dalje snažno oslanja na izvoz niske dodane vrijednosti, prvenstveno roba, a ne usluga, vezujući svoju sudbinu blisko za evropske lance vrijednosti koji sami usporavaju.

Stopa inflacije, koja je dostigla vrhunac od 14,0% u 2022. prije nego što je pala na 6,1% u 2023., nagrizala je realne korporativne marže, čineći likvidnost koju pružaju poreski podsticaji još kritičnijom. U okruženju pooštravanja komercijalnih uslova finansiranja, poreski krediti djeluju kao vitalni izvor internog finansiranja za firme koje teže inovacijama.

1.2 Deficit inovacija

Rangiranja Globalnog indeksa inovacija (GII) 2025. otkrivaju oštar disparitet. Bosna i Hercegovina zauzima 92. mjesto na globalnom nivou, značajno zaostajući za svojim susjedima.

  • Inovacioni inputi u odnosu na outpute: Zemlja se nalazi na 99. mjestu po inovacionim inputima (institucije, ljudski kapital, infrastruktura) i na 88. mjestu po outputima (znanje, kreativni outputi).
  • Poslovna sofisticiranost: Kritična slabost je „Poslovna sofisticiranost“, gdje je BiH rangirana skoro na dnu globalno (130. mjesto). Ovaj indikator služi kao zamjena za dubinu integracije privatnog sektora sa naukom i tehnologijom – direktna žrtva nedostatka podsticaja za I&R.
  • Izdaci za I&R: BiH ulaže zanemarljivih 0,04% svog BDP-a u istraživanje i razvoj, u poređenju sa globalnim prosjekom od 2,7%. Ovo katastrofalno nedovoljno ulaganje nije samo neuspjeh privatnog sektora, već racionalan tržišni odgovor na poreski zakonik koji tretira troškove I&R kao standardne operativne troškove, a ne kao investicionu klasu.

1.3 Demografska hemoragija (Odliv mozgova)

Možda je najuvjerljiviji ekonomski argument za podsticaje za I&R cijena emigracije. Westminster Fondacija za Demokratiju (WFD) procjenjuje da odlazak visokoobrazovane omladine košta ekonomiju BiH do 21.000 € po osobi u izgubljenom potencijalnom BDP-u godišnje.

  • Sektorski uticaj: Sektori IKT i zdravstva su najviše pogođeni. Kada softverski inženjer ode iz Sarajeva u Berlin – ili sve češće, u Beograd – BiH gubi ne samo poreski prihod od njihove plate, već i multiplikativni efekat njihove potrošnje i intelektualnu svojinu koju bi stvorili.
  • Edukacijska subvencija: U suštini, obrazovni sistem BiH subvencioniše radnu snagu Zapadne Evrope i susjednih zemalja. Podsticaji za I&R, poboljšavajući profitabilnost lokalnih tehnoloških firmi, stvorili bi fiskalni prostor za veće plate, djelujući kao mehanizam zadržavanja.

2. Fiskalna arhitektura Bosne i Hercegovine: Fragmentirani status quo

Fiskalni sistem Bosne i Hercegovine odražava njenu složenu ustavnu strukturu, koja se sastoji od dva entiteta – Federacije Bosne i Hercegovine (FBiH) i Republike Srpske (RS) – i Brčko Distrikta (BD). Svaki posjeduje fiskalni suverenitet nad direktnim oporezivanjem, što rezultira trima odvojenim zakonima o porezu na dobit.

2.1 Iluzija „Nominalne stope“

Jedinstvena nominalna stopa PD-a u svim trima jurisdikcijama je 10%. Na papiru, ovo izgleda vrlo konkurentno u poređenju sa Hrvatskom (18%) ili Srbijom (15%). Međutim, za industrije intenzivne na I&R, efektivna poreska stopa je često viša u BiH nego u jurisdikcijama sa visokim porezima koje nude izdašne odbitke.

  • Mehanizam nedostatka: U jurisdikciji sa stopom od 15% i 200% odbitkom za I&R (kao Srbija), firma koja mnogo troši na I&R može imati efektivnu poresku stopu blizu 0%. U BiH, ista ta firma plaća punih 10% na svoj profit prije oporezivanja, jer su njeni troškovi I&R odbitni samo 100% (standardni trošak).

2.2 Federacija Bosne i Hercegovine (FBiH): Pristranost ka proizvodnji

Zakon o porezu na dobit FBiH pruža podsticaje koji su strogo dizajnirani za ekonomiju „cigle i maltera“ (brick and mortar).

2.2.1 Poreski kredit za investicije (30%)

  • Odredba: Poreski obveznici koji investiraju najmanje 50% svoje ostvarene dobiti iz tekućeg poreskog perioda u „proizvodnu opremu“ imaju pravo na poreski kredit koji smanjuje njihovu obavezu za 30% uloženog iznosa.
  • Analiza: Ograničenje na „proizvodnu opremu“ je kritično. Poreski revizori ovo obično tumače kao fizičke mašine koje se koriste u proizvodnji. Izričito isključuje „putnička vozila“, ali što je važnije, stvara dvosmislenost u vezi sa serverima, klasterima za računanje visokih performansi ili softverskim licencama koje se koriste u I&R. IT kompanija koja reinvestira dobit u razvoj vlasničke softverske platforme (nematerijalno sredstvo) često ne ispunjava uslove za ovo olakšanje, jer ne kupuje „opremu“ u tradicionalnom smislu.

2.2.2 Poreska olakšica za velike investicije (50%)

  • Odredba: Poreski obveznik koji investira 20 miliona BAM (približno 10,2 miliona €) tokom pet godina, sa najmanje 4 miliona BAM u prvoj godini, dobija 50% smanjenje obaveze PD-a tokom pet godina.
  • Analiza: Ovaj prag je previsok za start-up kompanije i MSP, koji su primarni pokretači inovacija. Favorizuje velike, etablirane multinacionalne proizvođače ili maloprodajne lance. Praktično ne radi ništa za brzorastući tehnološki start-up koji bi mogao investirati 2 miliona BAM u plate (I&R), ali malo u fiksna sredstva.

2.2.3 Podsticaj za zapošljavanje

  • Odredba: Dostupan je dvostruki odbitak za bruto plate novozaposlenih radnika, pod uslovom da zaposlenje traje najmanje 12 mjeseci i da pojedinac nije bio zaposlen kod poreskog obveznika u posljednjih pet godina.
  • Analiza: Ovo je najbliže što FBiH dolazi podsticaju za I&R. Budući da je I&R intenzivan na rad, ovo pomaže. Međutim, to je podsticaj za zapošljavanje, a ne podsticaj za inovacije. Primjenjuje se podjednako na zapošljavanje domara ili kvantnog fizičara. Prestaje se primjenjivati kada zaposlenik više nije „nov“, ne podržavajući dugoročno zadržavanje starijih istraživača.

2.3 Republika Srpska (RS): Fokus na opremu

Fiskalni okvir u RS-u odražava pristranost FBiH-a prema fizičkom kapitalu.

2.3.1 Smanjenje poreske osnovice za investicije

  • Odredba: Poreski obveznici koji investiraju u „postrojenja i opremu“ za obavljanje registrovane proizvodne djelatnosti mogu odbiti punu vrijednost investicije od svoje poreske osnovice.
  • Opoziv: Ako se sredstvo otuđi u roku od tri godine, poreska ušteda mora biti vraćena uz kaznenu kamatu.
  • Analiza: Opet, zahtjev za „proizvodnom djelatnošću“ djeluje kao čuvar kapije protiv ekonomije znanja bazirane na uslugama. Dok firma za obradu metala u Banjoj Luci koja kupuje CNC mašinu ima koristi, dizajnerska firma koja kupuje CAD softverske licence suočava se sa strmijim preprekama da dokaže ispunjavanje uslova.

2.4 Brčko Distrikt (BD)

Brčko nudi odbitak za investicije u mašine i opremu za registrovane poslovne djelatnosti. Iako je administrativno jednostavniji, dijeli fundamentalni nedostatak entitetskih zakona: ne prepoznaje stvaranje nematerijalnih sredstava (IP) kao poreski privilegovanu djelatnost.

2.5 Stubovi politike inovacija koji nedostaju

U sve tri jurisdikcije BiH, sljedeći standardni međunarodni podsticaji za I&R su upadljivo odsutni:

  1. Super-odbitak za I&R: Ne postoji odredba koja omogućava >100% odbitka troškova I&R.
  2. IP Box (Poreska olakšica za patente): Nema smanjene poreske stope za prihod ostvaren od IP-a.
  3. Inovacioni vaučeri: Nema zakonskog poreskog kredita za saradnju sa univerzitetima (iako postoje ograničeni programi grantova).
  4. Poreski krediti za „anđele investitore“: Nema podsticaja za pojedince koji ulažu u start-up kompanije.

3. Regionalno poređenje: Agresori inovacija

Dok BiH održava statičan fiskalni položaj, njeni susjedi su se angažovali u dinamičnoj „utrci ka vrhu“, koristeći poresku politiku za privlačenje visokovrijednih direktnih stranih investicija (DSI).

3.1 Srbija: Regionalni hegemon u ekonomiji znanja

Srbija je fundamentalno restrukturirala svoj poreski zakonik kako bi se preusmjerila sa radno-intenzivnih na kapitalno- i znanjem-intenzivne industrije. Rezultati su opipljivi: izvoz IKT-a dostigao je 3,44 milijarde € u 2023. godini i sada je najveća izvozna kategorija zemlje.

3.1.1 „Dvostruki odbitak“ (Super-odbitak za I&R)

  • Mehanizam: Srbija omogućava kompanijama da odbiju 200% prihvatljivih troškova I&R od svog oporezivog prihoda.
  • Prihvatljivi troškovi: Ovo pokriva bruto plate I&R osoblja, materijale, testiranje proizvoda i specijalizovanu IT opremu.
  • Uticaj: Srpska kompanija sa 1 milion € profita i 500.000 € troškova I&R bi normalno platila porez na 500.000 €. Sa dvostrukim odbitkom, odbija 1 milion € (2 x 500k €), smanjujući svoju oporezivu osnovicu na nulu.

3.1.2 Režim „IP Box“ (Poreska olakšica za intelektualnu svojinu)

  • Mehanizam: Kvalifikovani prihod ostvaren od intelektualne svojine (patenti, autorska prava, softver) registrovane u Srbiji je 80% oslobođen PD-a.
  • Efektivna stopa: Standardni 15% PD se primjenjuje na samo 20% prihoda, što rezultira efektivnom poreskom stopom od 3%.
  • Strateška namjera: Ovo podstiče multinacionalne kompanije da ne samo zapošljavaju srpske inženjere (radni arbitraža), već i da domiciliraju nastali IP u Srbiji (sidrenje sredstava).

3.1.3 „Digitalna sredstva“ i podsticaji za start-up kompanije

  • Kredit za start-up kompanije: Etablirane kompanije koje ulažu u start-up kompanije mogu dobiti poreski kredit od 30% investicije.
  • Digitalna sredstva: Porez na kapitalnu dobit je 15%, ali ako se prihodi reinvestiraju u dionički kapital srpske kompanije u roku od 90 dana, porez je 0% (ili 50% vraćen ako se reinvestira u roku od 12 mjeseci).

3.2 Hrvatska: Obnova kandidata za EU

Hrvatska politika inovacija je bila promjenljiva, sa podsticajima koji su uvođeni i ukidani više puta (2007, 2014). Međutim, zemlja ispravlja kurs novim, agresivnim okvirom postavljenim za 2025. godinu.

3.2.1 Nacrt poreske šeme za I&R za 2025. godinu

Na snazi od 1. januara 2025., Hrvatska uvodi složeni sistem olakšica za I&R:

  • Fundamentalno istraživanje: 200% odbitak (projektovano/predloženo).
  • Primijenjeno istraživanje: 150% odbitak.
  • Razvojno istraživanje: 125% odbitak.
  • Struktura: Ovo je olakšica zasnovana na obimu koja se primjenjuje povrh standardnog odbitka troškova.

3.2.2 Trenutni kontekst

Trenutno (2024.), Hrvatska nudi smanjenu stopu PD-a od 10% za kompanije sa prihodima ispod 1 milion €, što podržava MSP, ali im nedostaje specifično ciljanje podsticaja za I&R. Reforma iz 2025. je direktan odgovor na potrebu za takmičenjem sa podsticajima u Sloveniji i Srbiji.

3.3 Slovenija: Zreli standard

Slovenija, kao napredna OECD ekonomija, održava stabilan i izdašan režim podsticaja.

3.3.1 100% investicijska olakšica

  • Mehanizam: Kompanije mogu odbiti 100% iznosa uloženog u I&R od svoje poreske osnovice.
  • Ograničenje: Odbitak je ograničen na 63% poreske osnovice, ali se neiskorišteni krediti mogu prenijeti na pet godina.
  • Zeleno i digitalno: Slovenija je uvela specifične olakšice (40%) za investicije u digitalnu transformaciju, računarstvo u oblaku (cloud computing) i zelene tehnologije, eksplicitno modernizujući definiciju prihvatljivih sredstava izvan tradicionalnih mašina.

3.4 Komparativna matrica: Fiskalni podsticaji za inovacije

Feature Bosna i Hercegovina Srbija Hrvatska (Nacrt 2025.) Slovenija
Nominalna stopa PD-a 10% 15% 18% (10% za MSP) 19% (22% privr.)
Super-odbitak za I&R Nema (100% standardno) 200% (Dvostruki odbitak) 125% – 200% 100% (Zasnovano na obimu)
Efektivna stopa IP Box-a N/A (10% standardno) 3% (80% izuzeća) N/A N/A
Kredit za investicije u start-up Nema 30% Poreski kredit Nema Nema
Porez po odbitku (Royalty) 10% 20% (25% poreski rajevi) 15% 15%
Grantovi Inovacionog fonda Minimalni (Civilni poslovi) Robustni (Mini/Matching Grantovi) Robustni (EU fondovi) Robustni (EU/Nacionalni)
IKT izvoz (2023) ~222 Miliona $ ~3,7 Milijardi € ~1,68 Milijardi $ N/A

4. Argument prosperiteta: Kako bi podsticaji za I&R transformisali BiH

Odsustvo podsticaja za I&R nije samo propuštena prilika; to je aktivna ekonomska kočnica. Uvođenje ovih podsticaja ne bi samo uskladilo BiH sa njenim susjedima, već bi otključalo specifične pokretače prosperiteta.

4.1 Preokretanje kalkulusa odliva mozgova

Istraživanje WFD-a naglašava da je godišnji gubitak potencijalnog BDP-a zbog emigracije mladih katastrofalan. Primarni pokretač je nemogućnost pronalaska visokokvalitetnog zaposlenja.

  • Mehanizam: Bez poreskih podsticaja, tehnološke kompanije u BiH imaju uže marže od svojih srpskih konkurenata. Ne mogu se mjeriti sa neto platama koje se nude u Beogradu ili Berlinu.
  • Efekat podsticaja: Kada bi FBiH uvela 200% odbitak za I&R, kompanija koja troši 100.000 BAM na platu višeg inženjera uštedjela bi 10.000 BAM na porezu na dobit (10% od dodatnih 100.000 odbitka). Ova ušteda bi se mogla reinvestirati za povećanje plate tog inženjera, sužavajući jaz u platama i povećavajući stopu zadržavanja.

4.2 Katalizovanje IKT sektora

IKT sektor u BiH organski raste, sa izvozom koji je dostigao rekordnih skoro 223 miliona dolara u 2023. godini. Međutim, to blijedi u poređenju sa višemilionskim uspjehom Srbije.

  • Podaci Bit Alliance-a: Industrija se suočava sa deficitom od 6.000 IT radnika. Obrazovni sistem proizvodi talent, ali tržište ih ne može apsorbovati po konkurentnim stopama.
  • Oportunitetni trošak: Bit Alliance procjenjuje da bi edukovanje 1.000 novih inženjera moglo generisati 120 miliona BAM prihoda. Podsticaji za I&R bi pružili poslovni slučaj za kompanije da obučavaju i zapošljavaju ove juniore, premošćujući jaz između akademske zajednice i industrije.

4.3 Prebacivanje sa „Lohn“ poslova na vlasništvo proizvoda

Trenutno, većina DSI u BiH (proizvodnja, tekstil) je usmjerena na „Lohn“ poslove – radno-intenzivnu obradu materijala u vlasništvu stranih partnera. Ovo hvata vrlo malo vrijednosti.

  • Prebacivanje prosperiteta: Režim IP Box-a bi ohrabrio domaće kompanije da razvijaju vlastite proizvode (softver, patentirane dijelove mašina) umjesto da samo sastavljaju tuđe. Posjedovanje IP-a omogućava kompanijama da naplaćuju autorske naknade (royalty) i naknade za licenciranje, koje imaju mnogo veće marže od poslova sastavljanja. Ovo prebacuje ekonomiju sa „iznajmljivanja rada“ na „prodaju znanja“.

4.4 Oslobađanje „zelenog“ potencijala

BiH ima značajan potencijal u obnovljivoj energiji. Međutim, trenutni podsticaji pokrivaju samo kupovinu turbina (mašina).

  • Jaz: Oni ne pokrivaju složeni I&R potreban za integraciju obnovljivih izvora u zastarjelu mrežu ili za razvoj lokalnih rješenja za energetsku efikasnost.
  • Rješenje: Usvajanje slovenačkog modela „Zelene digitalne“ olakšice bi podstaklo inženjerske firme u BiH da riješe ove lokalne infrastrukturne probleme, stvarajući novu izvoznu ekspertizu u energetskoj tranziciji za Zapadni Balkan.

5. Trenutni pejzaž grantova: Rješenje od krpica

U odsustvu zakonskih poreskih podsticaja, ekosistem inovacija u BiH oslanja se na skup programa grantova finansiranih od strane donatora. Iako vrijedni, oni su privremene i nedovoljne zamjene za sistemsku poresku politiku.

5.1 Disparitet Inovacionog fonda

  • Srbija: Inovacioni fond Srbije upravlja milionima eura državnih i EU fondova, nudeći „Mini Grantove“ (do 80 hiljada €) i „Matching Grantove“ (do 300 hiljada €). Služi kao sistemski stub državne politike.
  • BiH: Ministarstvo civilnih poslova upravlja grantom za „Podršku tehnološkoj kulturi i inovacijama u BiH“, ali je ukupan godišnji budžet skromnih 117.000 BAM (približno 60.000 €) za cijelu zemlju. Ovo je simbolički i ekonomski zanemarljivo.
  • Nivo entiteta: Federalno ministarstvo obrazovanja i nauke pruža određeno projektno finansiranje, ali je uglavnom akademski, a ne poslovno orijentisano.

5.2 Međunarodni donatori kao zamjene

Težak posao obavljaju međunarodni akteri:

  • USAID Diaspora Invest: Podržava start-up kompanije dijaspore grantovima i tehničkom pomoći, koristeći 69 miliona $ investicija.
  • EU4Business: Pruža grantove za digitalnu transformaciju i izvoznu konkurentnost.
  • Challenge Fond: Podržan od Švedske, nudi grantove za inovativna MSP.
  • Analiza: Iako ovi programi održavaju ekosistem živim, oni su projektno zasnovani i konačni. Ne pružaju dugoročnu sigurnost poreskog zakona, što je ono što korporativni investitori zahtijevaju za višegodišnje planiranje I&R.

6. Strateške preporuke i Plan puta

Da bi premostila jaz sa svojim susjedima i osigurala svoju ekonomsku budućnost, Bosna i Hercegovina mora implementirati koordinirani paket fiskalnih reformi.

6.1 Zakonodavna harmonizacija

  • Preporuka: I FBiH i RS moraju harmonizovati svoje zakone o PD-u kako bi spriječile unutrašnju poresku konkurenciju i administrativni haos. Uprava za indirektno oporezivanje (UIO) bi trebala olakšati jedinstvenu definiciju „troškova I&R“ na osnovu OECD Frascati priručnika.

6.2 „Inovacioni paket BiH“ (Prijedlog)

  1. Uvođenje 150% Super-odbitka za I&R:
    • Omogućiti kompanijama da odbiju 150% kvalifikovanih plata za I&R i troškova materijala. Ovo je niže od srpskih 200%, ali bi, u kombinaciji sa nižom nominalnom stopom od 10% u BiH, ponudilo visoko konkurentnu efektivnu poresku stopu.
  2. Modernizacija investicionih podsticaja:
    • Izmjena člana 36 (FBiH) i ekvivalentnih članova RS da se eksplicitno uključe „nematerijalna sredstva“ (softver, patenti, licence) i „IT infrastruktura“ (serveri, cloud postavke) u definiciju prihvatljivih investicija za poreske kredite.
  3. Poreski kredit „Znanje dijaspore“:
    • Ponuditi specifičnu 5-godišnju poresku olakšicu na dohodak za doktore nauka i starije inženjere koji se vraćaju iz dijaspore da vode odjele za I&R u firmama u BiH. Ovo direktno cilja preokret odliva mozgova.
  4. Povezivanje Univerzitet-Industrija:
    • Uvođenje poreskog kredita za istraživanje ugovoreno sa javnim univerzitetima u Sarajevu, Banjoj Luci i Mostaru. Ovo bi obezbijedilo finansiranje univerzitetima dok bi kompanijama dalo pristup jeftinijim istraživačkim mogućnostima.

6.3 Izgradnja administrativnog kapaciteta

  • Izazov: Poreske vlasti u BiH trenutno nemaju stručnost za reviziju I&R zahtjeva.
  • Rješenje: Uspostaviti pojednostavljeni „Certifikat o inovacijama“ koji izdaje Ministarstvo nauke ili ovlašteni posrednici za inovacije (poput tehnoloških parkova u Mostaru/Banjoj Luci) koji potvrđuje da je projekat I&R, a koji Poreska uprava zatim prihvata za odbitak.

7. Zaključak

Bosna i Hercegovina se nalazi na kritičnoj tački. Njena trenutna fiskalna ovisnost o niskim porezima na dobit i troškovima rada je sredstvo koje ističe u regiji koja se brzo preusmjerava na visokotehnološku diferencijaciju. Srbija je uspješno transformisala svoju ekonomiju agresivnim poreskim podsticajima za I&R, postajući regionalni svjetionik za IKT izvoz. Hrvatska i Slovenija slijede taj primjer sa sofisticiranim mehanizmima podrške usklađenim sa EU.

Za BiH, cijena neaktivnosti je mjerljiva: nastavak odliva mozgova, stagnacija u „zamci srednjeg dohotka“ i gubitak ekonomske suverenosti u korist inovativnijih susjeda. Međutim, put ka prosperitetu je jasan. Korištenjem svoje niske nominalne poreske stope i nadogradnjom ciljanim super-odbitcima za I&R i podsticajima za IP, BiH može stvoriti jedinstvenu vrijednosnu ponudu: najisplativiju lokaciju za inovacije u Evropi. Ovaj prelaz – sa podsticanja mašina na podsticanje umova – je jedini najefikasniji politički poluga dostupna za prosperitet u 21. stoljeću.

Statistički dodatak: Ekonomski indikatori i metrike I&R

Indikator Bosna i Hercegovina Srbija Hrvatska Slovenija
Rast BDP-a (Proc. 2024.) 2,8% 3,5% – 3,9% 3,0% (približno) 2,5% (približno)
IKT izvoz (2023) ~222 Miliona $ ~3,7 Milijardi € ~1,68 Milijardi $ N/A
GII rang inovacija 92. 53. 44. 33.
Izdaci za I&R (% BDP-a) 0,04% ~1,0% ~1,2% ~2,1%
Stopa poreza na dobit 10% 15% 18% 19%
Poreski podsticaj za I&R Nema 200% Odbitak 125-200% (2025) 100% Olakšica

Citirani radovi

Ovaj odjeljak zadržava naslove i veze navedene u originalnom dokumentu: